Yến Phi Quyền

Yến Phi Quyền (chữ Hán: 飛 燕 拳) là bài danh quyền của võ cổ truyền Việt Nam. Tương truyền, bài quyền thảo Yến Phi này do Nguyễn Huệ sáng tạo để các nghĩa binh Tây Sơn rèn luyện trong giai đoạn trước khi đưa quân ra Bắc Hà.

Bài thảo Yến Phi Quyền của Võ cổ truyền Bình Định gồm có 8 câu thiệu Hán-Việt theo thể thơ Thất Ngôn Bát Cú (56 chữ), chứa đựng những chiêu thức liên hoàn công thủ, đặc trưng của Võ Việt Nam. Bên cạnh bài thiệu gốc, còn có bài phú kèm theo mà ngày nay nhiều võ phái có gốc từ Bình Định cho rằng đó là bài thiệu bằng thơ lục bát.

Bài Thảo Bộ « Yến Phi Quyền » (燕 飛 拳) của Võ Trận Cổ Truyền Bình Định gồm có 8 câu Thiệu viết bằng Hán Việt theo thể Thơ Thất Ngôn Bát Cú (56 chữ) mật mã hóa những Chiêu Thức liên hoàn công thủ.

yến phi quyền

     Đây là một trong những bài Thảo pháp hiếm hoi mà bài Thiệu Võ không bị phạm một lỗi chánh-tả nào cả, và sự Phân Thế rõ ràng mạch lạc, dẫn nhập cho bài Thảo Ngọc Trảng Quyền (玉 琖 拳) - mà tên thật là Mộc Thiều Quyền (沐 髫 拳) - đã được dùng để ứng thí Võ Cử ngày xưa.

     Những Chiêu Thức trong Quyền pháp « Yến-Phi » này, khi nhìn sơ qua thấy như cánh Chim Én ẻo lã bay bướm, nhưng khi lâm trận thật sự mới thấy sự dũng mãnh và quyết liệt của môn Võ Trận nước Đại Việt.


Lời thiệu Hán Việt:

YẾN PHI THẢO PHÁP

Yến phi biến thế bái tổ tiền

Tam câu tam đả đoạt tranh tiên

Thần đồng xuất bộ quy sào toạ

Song phi quyển dực phục thân kiên

Hổ bộ hồi thành uy Triệu tử

Phượng hoàng độc cước phá giang biên

Long phi biến thế khai lưỡng túc

Vọng bái hoàn nguyên thảo pháp truyền

(Sưu tầm tại đất võ Bình Định)


Dị bản:

YẾN PHI THẢO PHÁP

Yến phi biến thế bái tổ tiền

Tam câu tam đả đoạt tranh tiên

Thần đồng xuất bộ quy sào thoái

Song phi quyển dực đảo luân liên

Triệu tử hồi thành oai hổ bộ

Bình sa phượng lạc thủ thân kiên

Song phi cước xuất long phi biến

Vọng bái hoàn nguyên hậu thế truyền


Lời thiệu thơ lục bát:

Bước vào biến thế Yến Phi

Tam câu tam đả tức thì làm xong

Rồi lại biến thế Thần Đồng

Rồi về Yến bãi chực phòng song phi

Phi rồi cuốn cánh nép vi

Lập thế bộ hổ hồi về Triệu Công

Ví dù nó có lướt xông

Thì ta biến thế Phượng Hoàng một chân

Bái tổ sư lập như tiền.

(Võ phái Bình Định Sa Long Cương)

Cố võ sư Lê Văn Vân (môn phái Sa Long Cương) thực hiện bài Yến Phi Quyền


Dị bản:

YẾN PHI THẢO PHÁP

Bước vào biến thế én bay

Tam câu tam đả tức thì làm xong

Rồi lại biến thế Thần Đồng

Hồi về yến bãi chực phòng song phi

Phi rồi cuốn cánh nép vi

Lập thế bộ hổ hồi về Triệu Công

Ví dù nó có lướt xông

Thì ta biến thế Phượng hoàng một chân

Rồi lại biến thế rồng bay

Chân trước giậm đá chân sau tiếp liền

Y như pháp thảo lời truyền

Giữ trong nội thế để truyền hậu lai

Bái tổ sư lập như tiền.

(Tài liệu Võ đường Phan Thọ - Võ cổ truyền Bình Định)


Dị bản:

YẾN PHI THẢO PHÁP

Bước vào biến thế Yến phi

Tam phi, tam đả tức thì thành công

Rồi lại biến thế nhi đồng

Hồi về Yến bãi chực phần song phi

Phi rồi cuốn cánh nép mình

Lập "Hổ bộ" thế, trở về Triệu Công

Ví dầu người có lướt xông

Bộ tay đảo thế "Phụng vì", "Lưỡng nghi"

Rồi lại biến thế Long phi

Chân trước dậm đá, chân sau tiếp liền

Y như pháp thảo lời truyền

Giữ trong nội thế, để truyền hậu lai

Vọng bái Tổ, lập như tiền.

(Theo sách Lịch sử Võ Học Việt Nam - Phạm Phong)


*****

Nguồn: wikipedia


*****

 Trước khi rèn luyện các động tác kỹ thuật của bài quyền, cần xem xét kỹ đồ hình để nắm vững phương vị.

          1. BƯỚC VÀO BIẾN THẾ YẾN PHI

          - 2 chân sát vào nhau, 2 tay xuôi  2 bên hông đứng thẳng (H1)

          - 2 bàn tay xoay lại đưa ra trước, 2 lưng bàn tay sát vào nhau (H2)

          - Rút hai cánh tay lên ngang vai (H3)

          - 2 bàn tay cuộn vòng lên phía trong, nắm lại đánh xuông dưới (H4)

          - 2 nắm tay kéo về hai bên eo, 2 cánh tay khép sát vào người, 2 chỏ đánh thẳng ra phiá sau (H5)

          - Bỏ chân phải vòng lên Trảo mã tấn, chân trái rùn thấp trụ xuống, 2 tay vòng lên hai bên, lòng bàn tay trái mở ra, tay phải nắm lại (H6)

          - 2 tay cuộn vòng lên phiá trong đập xuống kéo 2 tay về bên hông vẫn ở Trảo mã tấn (trên) (H7)

          - Mở hai bàn tay đâm xốc lên, hai tay sát vào nhau (H8)

          - Gạt hai cánh tay ra hai bên (H9)

          - 2 tay đánh chận vào, 2 tay sát nhau (H10)

          - Gạt tréo xuống, tay trái trên tay phải (H11)

          - Gạt hai tay ngang ra hai bên ngang vai (H12)

          - Đem tay phải gạt xuống dở qua hông trái, tay trái gạt ngang qua mặt đến vai phải (H13)

          - Chân phải trụ xuống, kéo chân trái lên (độc hành thiên lý) tay phải đâm thẳng lên, tay trái gạt ra hông trái (H14)

          - Tay phải kéo về hông phải, tay trái gạt từ bên trái qua phải ngang mặt câu ngang vai trái (H15)

          - Bỏ xuống thành Trung bình tấn (tả) đem tay phải từ hông phải dựng tay dở ngang mặt vuông góc (H17 – 17A)

          2. TAM CÂU TAM ĐẢ TỨC THÌ LÀM XONG

          - Gạt tay phải từ trái ngang dưới (H18) (H18A)

          - Câu qua phải kéo về vai phải, tay trái đánh bộ trảo từ phải ngang qua dưới móc lên phiá mặt trên, hai bàn chân xoay thành Đinh tấn hữu (mặt tiên) (H19 – 19 A)

          - Đem tay phải gạt qua vai trái, tay trái gạt qua dưới hông phải (H20)

          - Đem tay phải câu qua phải ngang vai, tay trái câu qua hông trái (H21)Đem tay phải câu qua phải ngang vai, tay trái câu qua hông trái (H21)

          - Bước chân trái lên trước chân phải ĐT tả (tiên) tay trái  gạt ngang qua mặt qua tay phải, tay phải gạt thẳng dưới hông (H22)

          - Tay trái câu ngang mặt qua vai trái, tay phải câu qua hông phải (H23)

          - Bước chân phải lên trước chân trái ĐT hữu tay phải đan lên gạt ngang dưới qua hông trái (H24)

          - Tayphải câu qua vai phải, tay trái câu qua hông trái (H25)

          - Tay trái gạt vòng dưới qua phải đem đở đầu, tay phải nắm lại đem lên vai phải đâm thẳng xuống, chân trái bước lên bên trái 45 độ thành ĐT tả (tiên) (H26)

          - Tay phải gạt cuốn qua hông trái (H27)

          - Đem ngang qua mặt (H28) - Đánh xoè ra theo hướng gối phải, tay phải, tay trái tới hông phải. Chân phải bước lên sát chân trái bỏ xiên bên phải 45 độ thành ĐT hữu (tiên) (H29)

          - Bước chân trái thẳng lên trước chân phải ĐT tả (tiên) 2 tay đạp vòng xuống (H30)

          - 2 tay xốc lên (H31)

          - Khoát tay trái gạt qua vai phải đem dở trên đầu, tay phải rút xuống về hông (H32)

          - Chân trái bỏ xiên trước 45 độ chân phải bỏ dài lên phiá trước chân trái Xà  tấn (H33)

          - Tay phải từ hông phải đâm thẳng ra (H34) tay trái đánh ra sau

          3. RỒI LẠI BIẾN THẾ THẦN ĐỒNG

          - Đem tay phải vòng qua đở đầu, tay trái đem về ngang ngực (H35)

          - Bước chân phải về mặt hậu ngay trước chân trái thành TBT (hữu) vòng tay phải vòng qua đầu đánh chỏ xuống, tay trái gạt lên đở đầu chụp xuống cánh tay phải, 2 tay cùng thúc chỏ thẳng ra sau (H36 – 36A)

          - Gạt 2 tay vòng từ phải sang trái dựng đứng đở. Bước chân trái lên trước chân phải TBT (tả) 2 tay đở theo (H37)

          - 2 tay gạt qua phải đánh ngang ra hông trái (hậu) tay trái, tay phải đấm (H38)

          - 2 tay gạt vòng dưới  từ trái sang phải dựng lên đở, bước chân phải lên trước ngay chân trái TBT (hữu) 2 tay đở theo (H39)

          - 2 tay gạt qua trái đánh ngang ra qua hông phải (hậu) (H40 – 40A)

          4. RỒI VỀ YẾN BÃI CHỰC PHÒNG SONG PHI

          - Chân trái bỏ chéo về sau chân phải (quy tấn), tay phải gạt xiên thẳng lên, ra sau theo hướng vai phải (hậu) tay trái gạt xiên xuống qua khỏi hông trái, mặt hướng về mặt tiền (H41)

          - Tay phải gạt vòng bên dưới từ phải sang trái, tay trái đem ngang về, 2 tay đở trước ngực (H42)

          - Chân phải bỏ ra sau thành ĐT (hậu) mắt hướng vai trái (H43)

          - Rún chân phải xuống nhảy về sau (hậu – 2 tay chụp theo) (H44)

          - Tay trái dở vòng qua, kéo chân trái về (H45)

          - Rún chân phải bay lên , đá chân phải (H46)  

          Hai động tác ở hình 45, 46 diển ra nhanh khi đã tập nhuần bằng cách sau khi chụp 2 tay xuống là bay đá lên liền

          - Bỏ chân phải xuống TBT (tả) tay phải từ hông đánh chỏ phải xiên theo vai phải (tiên) tay trái từ trên đầu chụp xuống cánh tay phải sau đó thúc chỏ phải lên (H47)

          5. PHI RỒI CUỐN CÁNH NÉP VI

          - 2 bàn chân xoay 45 độ ĐThữu (tiên) tay trái gạt qua vai phải, tay phải gạt xuống hông trái (H48)

          - Xoay người 45 độ thành Quy tấn kéo chân trái sát nhượng đầu gối chân phải (H49)

          - Bỏ chân trái lên trước chân phải ĐT tả (tiên) kéo chân phải vòng theo ĐT hữu (tiên) tay phải gạt xiên theo vai phải, tay trái gạt xuống ra khỏi hông trái (H50 – 51)

          6. LẬP THẾ BỘ HỔ RỒI VỀ TRIỆU CÔNG

          - Xoay 45 độ thành TBT (tả) 2 tay nắm lại gạt hai bên hông (H52)

          - Bỏ chân phải về, kéo chân trái thành Quy tấn 2 tay cuốn vòng ra sau lên 2 vai (H53 – 53A)

          - Ngồi thấp xuống đấm hai tay từ 2 vai xuống 2 bên (H54 – 54A)

          - Rút chân trái lên, nhảy về co chân phải lên tay trái đở bên vai phải, tay phải cuốn vòng ra sau lên vai phải (H55)

          - Chân trái ngồi xuống, chân phải bỏ xuống sao cho đầu gối chạm đất, mông ngồi trên gót chân phải (H56 – 56A)

          2 động tác H55 H56 làm nhanh khi thuần thục bằng cách nhảy về.

          7. VÍ DÙ NÓ CÓ LƯỚT XÔNG THÌ TA BIẾN THẾ PHƯỢNG HOÀNG MỘT CHÂN

          - Bỏ chân phải xiên lên trước bên phải Long tấn tả đầu gối thấp, thân mình nằm xuôi,  2 tay dở ngang hai bên. Mắt hướng về vai phải (H57)

          - Giống như Mài Thiền Sư (Bát quát chơn quyền tập 1) thành Long tấn về bên phải (H58)

          - Tay phải gạt qua trái ở trên, tay trái qua phải ở dưới (H59)

          - Kéo chân trái lên, trụ chân phải, 2 tay câu vòng qua hai bên hai vai (H60)

          8. BÁI TỔ SƯ LẬP NHƯ TIỀN

          - Bỏ chân trái xuống nhón gót lên

          - Trảo mã tấn 2 tay gạt xuống 2 bên hông (H61)

          - Bước chân phải lên, nhón gót, trụ chân trái thành Trảo mã tấn – 2 tay gạt vòng ra hai bên như lúc ban đầu (H6) (H62)

          - 2 nắm tay cuốn vòng đập xuống kéo chân trái lên sát chân phải (H63)

          - 2 nắm tay kéo về hai bên hông (H64)

          - Lật hai nắm tay úp xuống (H65)

          - Mở hai nắm tay, xuôi xuống hai bên hông (H66)


*****

Nguồn: uptung